این مقاله توسط دکتر فرهاد عمادی متخصص مغز و اعصاب نوشته شده است.
مقدمه
سرماخوردگی صرفا یک عفونت ویروسی ساده گذرا نیست! ما آمار دقیقی از خسارت سالانه سرما خوردگی در ایران نداریم. این خسارت در آمریکا سالی ۱۷ میلیارد دلار تخمین زده می شود. البته اگر خسارتهای غیر مستقیم را هم لحاظ کنیم این مبلغ بسیار بیشتر خواهد شد. منظور من از خسارتهای غیر مستقیم عوارض دیر رس سرماخوردگی است که کمتر شنیده اید و کمتر در مورد آن بحث شده است. عوارضی که خیلی وقتها سیستم عصبی را هدف قرار میدهند. توصیه می کنم مطلبی را که تحت عنوان چرا یک متخصص مغز و اعصاب باید در باره سرماخوردگی بنویسد را در انتهای همین مقاله مطالعه کنید. در این مقاله به بسیاری از ابهامات در باره درمانهای سرماخوردگی بر اساس شواهد علمی پاسخ داده ام.
هدف من و تمام پزشکان "مدمی" گسترش "سواد سلامتی" است.
نرم افزار گسترش سلامت
سرما خوردگی چیست؟
سرماخوردگی به عفونتهای خفیف ویروسی می گیم که دستگاه تنفسی فوقانی رو درگیر می کنند. حالا این دستگاه تنفس فوقانی شامل کجاها میشه؟ شکل زیر رو ببینید:
دستگاه تنفس فوقانی با رنگ مشکی و دستگاه تنفس تحتلنی با رنگ قرمز نمایش داده شده اند.
یه توضیح اضافه در مورد حنجره بگم که بعضی از قسمتهاش جزء دستگاه تنفس تحتانی به حساب میاند، پس در سرما خوردگی، قسمتهایی که با پس زمینه مشکی توی تصویر نمایش دادیم درگیر میشن. بجز حنجره. اگه حنجره درگیر بشه ما بهش می گیم لارینجیت و باعث میشه که صدای فرد تغییر کنه و دیگه سرماخوردگی به حساب نمیاد.
نکته: سرماخوردگی یک بیماری جداگانه و کاملاً متفاوت از آنفولانزا، فارنژیت چرکی، برونشیت حاد، سینوزیت چرکی، رینیت آلرژیک و سیاه سرفه است. در ادامه تفاوتهاشون رو می گم.
علائم سرماخوردگی چیست؟
شایعترین علائم سرماخوردگی، گرفتگی و تورم بینی به همراه ترشح و آبریزش بینیه. ممکنه التهاب ملتحمه چشم هم دیده بشه، پس این قرمزی و ترشح چشمها که حین سرماخوردگی دیده میشه معمولا دلیلش خود ویروسهای سرماخوردگی هستند. عطسه و سرفه هم میتونن توی سرماخوردگی دیده بشن. بچه ها ممکنه تب کنند ولی بزرگسالها معمولا تب نمی کنند و کلا تب در سرماخوردگی خفیفه. بریم و به پرسشهای مهمی که در باره سرماخوردگی دارید پاسخ بدیم:
آیا سرماخورده ام یا پای یه عفونتهای تنفسی خطرناک در میونه؟
در این موارد ممکنه شما با یک عفونت تنفسی خطرناکتر از یه سرماخوردگی معمول مواجه باشید:
تب بالا
سرفه های شدید
تنگی نفس
درد عضلانی و بدن درد
بی حالی شدید
درد قفسه سینه هنگام نفس کشیدن
طولانی شدن علائم بیشتر از یک هفته(البته تک سرفه ها ممکنه بعد از سرماخوردگی تا چند مدت ادامه پیدا کنند)
خس خس سینه
گیجی و منگی
آیا سرماخوردگی باعث گلودرد چرکی می شود؟
سرماخوردگی خودش می تونه باعث گلو درد بشه. اما گلودردی که فقط بخاطر خود سرماخوردگی بوجود اومده باشه، یه گلودرد چرکی نیست. حالا این گلودرد چرکی چیه؟ گلودرد چرکی، گلو دردیه که بخاطر عفونت با یه باکتری ایجاد شده باشه و نه یک ویروس و تشخیصش صرفا با معاینه توسط پزشک مشخص میشه. در ادامه و در قسمت فارنژیت بصورت کامل گلوردردها رو توضیح داده ام.
عوامل متعددی می توانند باعث گلودرد بشوندپس هر کس سرما خورد و گلوش درد گرفت الزاما این گلو درد یه گلودرد چرکی نیست، البته وقتی سرماخوردگی باعث التهاب مخاط گلو شده باشه زمینه برای اضافه شدن یک گلودرد چرکی(عفونت باکتریایی حلق) فراهم میشه و به اصطلاح ما پزشکها ممکنه یه گلودرد چرکی روی سرماخوردگی سوار بشه. درمان گلودرد چرکی بر خلاف سرماخوردگی با آنتی بیوتیکها انجام میشه.
👈 پس به صرف اینگه گلوی شما درد می کنه سراغ مصرف آنتی بیوتیک نرید، معاینه گلو توسط پزشک الزامیه!
تفاوت بین سرماخوردگی با آنفولانزا چیست؟
در آنفولانزا تب شدیدتره و بیمار به لحاظ عمومی بدحال تره. بدن درد و کوفتگی بدن هم در آنفلوانزا شایعتره. آنفولانزا بیشتر از سرماخوردگی احتمال داره عارضه هایی مثل سینوزیت و سینه پهلو ایجاد کنه. برخلاف سرماخوردگی واکسنهای موثری برای پیشگیری از ابتلای به آنفولانزا وجود داره که اواخر شهریور هر سال توزیع میشه.
تفاوت سرماخوردگی با کرونا چیست؟
از دست رفتن بویایی و چشایی بیشتر بنفع ابتلا به کووید است تا یک سرماخوردگی معمولی. کرونا سیر طولانی تری داره و با تنگی نفس همراهه البته اوایل عفونت با کووید ممکنه مثل یک سرماخوردگی ساده باشه و جالبه بدونید در خیلی موارد کرونا در حد یک سرماخوردگی ساده باقی می مونه و فقط زمانی که پاش رو از حنجره میزاره اونور و دستگاه تنفس تحتانی رو درگیر می کنه، دردسرهاس شروع میشه و دیگه سرماخوردگی به حساب نمیاد.
تفاوت سرماخوردگی با hMPV یا همون ویروس جدید چینی چیست؟
این hMPV همون "ویروس جدید چینی" هست که در اصل نه جدیده و نه چینی! حداقل ۶۰ ساله که وجود داره و در همه جای دنیا هم وجود داره و هر ساله هم بوده. منتها از اون دسته ویروسهاییه که می تونه مثل کرونا دستگاه تنفس تحتانی رو هم درگیر کنه(کمتر از کرونا تمایل به گرفتار کردن دستگاه تنفس تحتانی داره) که در اینصورت از تعریف سرماخوردگی خارج میشه! تعریف سرماخوردگی چی بود؟ عفونت خفیف دستگاه تنفسی فوقانی. حالا این hMPV میتونه فقط یه عفونت خفیف دستگاه تنفس فوقانی بده و در نتیجه فقط یه سرماخوردگی باشه، میتونه قسمتهایی از دستگاه تنفس تحتانی رو هم درگیر کنه، دیگه خفیف هم نباشه و دیگه یک سرماخوردگی ساده قلمداد نشه. این اتفاق البته بیشتر در کودکان و افرادی میفته که دچار ایراد در سیستم ایمنی هستند. در باره این ویروس بخاطر اهمیتش جداگونه توضیح دادم، کافیه روی لینک زیر کلیک کنید:
ویروس جدید چینی
تفاوت سرماخوردگی با ذات الریه(سینه پهلو) چیست؟
ذات الریه یا پنومونی یا سینه پهلو(هر سه اسم یکی هستند)عفونت ریه است، وقتی ریه دچار عفونت بشه، فرد دچار تنگی نفس میشه که بهیچوجه در یک سرماخوردگی دیده نمیشه. سرفه ها شدیدتر و آزاردهنده تر هستند و برخلاف سرماخوردگی فرد تب شدید داره(و لرز) و بدحال است. افراد مسنی که دچار سینه پهلو می شوند ممکن است تب شدید نداشنه باشند و فقط سطح هوشیاریشون افت پیدا کنه و گیج بشن.
وقتی عفونت به ریه ها برسه یعنی دچار پنومونی شده ایم
👈دقت کنید مشخصه ذات الریه، تنگی نفس است و ممکن است تنفس فرد صدادار باشد(خس خس سینه).
در ویدئو زیر یک نمونه از خس خس شدید ریه رو می تونید بشنوی. موارد خفیف تر رو پزشکها به کمک گوشی پزشکی می شنوند. صداهای تنفسی غیر طبیعی دیگه ای هم ممکنه در ذات اریه شنیده بشه.
[video width="720" height="720" mp4="https://medme.faraad.org/wp-content/uploads/2025/01/سینه-پهلو.mp4"][/video]
چه ویروسهایی باعث سرماخوردگی می شوند؟
حدود ۲۰۰ گونه ویروس هستند که می تونند سرماخوردگی ایجاد کنند، اما شایعترین ویروسی که باعث این بیماری میشه اسمش هست "رینو ویروس" به فارسی ترجمه ش کنیم میشه ویروس بینی! بهش ویروس دماغ هم می تونید بگید! رینو ویروس بیشتر توی پاییز و اواخر بهار بیماری ایجاد می کنه.
یه ویروس شایع دیگه هم هست به اسم "انترو ویروس" که بیشتر تو تابستونها آدمها رو مبتلا می کنه. تو زمستونها هم ویروس RSV بیشتر ایجاد سرماخوردگی میکنه و جناب "ادنو ویروس" هم حضور دارند که اصلا فصل حالیشون نیست و در تمام طول سال آماده به خدمت هستند!
شایعترین ویروسی که سرماخوردگی ایجاد می کنه این شکلیه!
دقت کنید که بسیاری از ویروسها، حتی ویروس کوید(کرونا) هم میتونن سرماخوردگی ایجاد کنند و همونطور که گفتیم اون حالت زمانیه که صرفا یک عفونت خفیف مجاری تنفسی فوقانی ایجاد کرده باشند. پس من که سرما خورده ام ممکنه ویروس مسببش کرونا باشه، ممکنه آنفلونزا باشه یا رینو ویروس یا خیلی ویروسهای دیگه. اما یه قانون کلی وجود داره، بعضی از ویروسها مثل رینو ویروس و ادنو ویروس تمایل دارند بیماری خفیف تری ایجاد کنند و برخی دیگه مثل آنفلونزا معمولا بیماری شدیدتری ایجاد می کنند که به اسم خودشون( مثلا انفلونزا) شناخته می شند و دیگه بهشون سرماخوردگی نمی گیم مگر اینکه علائم خفیف باشه که باز میشه همون سرماخوردگی.
پس هر وقت در باره فرم شدیدتر این بیماریها صحبت کنیم دیگه از عنوان سرماخوردگی استفاده نمی کنیم. چرا که تعریف سرماخوردگی دو تا رکن داشت که یکیش خفیف بودن شدت بیماریه. یکی دیگه چی بود؟ 😅
این خفیف یا شدید بودن علائم یه مرزه بین حالتی که میشه هیچ درمانی نکرد و فقط منتظر موند تا علائم خود بخود برطرف بشن و نهایتا حداکثر به یه سری داروهای ساده بسنده کرد یا اینکه نیاز به اقدامات بیشتر و حتی در مواردی بستری پیش بیاد.
سرما خوردگی تا چند روز واگیردار است؟
بیشترین احتمال انتقال سرماخوردگی روز دوم بیماریه که معمولا علائم در اوج هستند. از روز پنجم احتمال انتقال کم میشه ولی گاهی تا دو هفته بعد از ابتلای شخص به سرماخوردگی هم امکانش هست که به دیگران منتقل کنه. اهمیت این قصه وقتیه که یک میزبان ضعیف دور و بر شما حضور داشته باشه. یعنی اگه در خانواده شما افراد مسن یا دیابتی هستند یا با هر فردی زندگی می کنید که ممکنه سیستم ایمنیش ضعیف باشه، آسم یا مشکلات قلبی ریوی داشته باشه، بهتره مدت زمان بیشتری مراعات کنید(تا یک هفته بعد از بهبودی).
راه پیشگیری از سرماخوردگی چیست؟
یک سری عوامل هستند که شما رو مستعد به سرماخوردگی می کنند، پس برای اینکه کمتر دچار سرماخوردگی بشید باید این عوامل رو دوا و درمون کنید! عواملی که گفتیم شامل اینها میشن:
۱. استرس۲. بی خوابی۳. کم تحرکی۴. سوء تغذیه۵. استعمال دخانیات
راستی زمانی که همه گیری سرماخوردگی داریم مثل اوایل پاییز که مدارس باز میشن دو تا نکته مهم هست که کمک می کنه کمتر دچار سرماخوردگی بشیم:
۱. رعایت بهداشت دستها در زمانهای اپیدمی. بهداشت دست صرفا شستن دقیق دستها نیست. من توصیه می کنم در زمانهای اپیدمی از پوشیدن ساعت و زیورالات اجتناب کنید، چون شما آنها را مثل دستهایتان نمی شویید! و آستینهای لباستان را هم تا بالای مچ بالا بزنید.
اکثر بیماریهای عفونی را با دستهایمان منتقل می کنیم.
۲. پوشیدن ماسک مناسب در زمانهای همه گیری ویروسها
در ادامه به پرسشهای رایج درباره پیشگیری از سرماخوردگی می پردازم:
آیا مصرف ویتامین C از سرماخوردگی پیشگیری می کند؟
در قسمتهای قبل گفتم که ویتامین سی می تونه تا ۱۵ درصد در درمان سرماخوردگی موثر باشه. اما در مورد پیشگیری از سرماخوردگی طبق مطالعات فقط در مورد افرادی که ورزشهای سنگین انجام می دهند تونسته تعداد سرماخوردگیها رو در سال رو کم کنه.
آیا ویتامین D در پیشگیری از سرماخوردگی موثره؟
با وجود نقش بسیار مهم ویتامین دی در سلامت عمومی ما، اما این ویتامین طبق مطالعات وسیع نقشی در پیشگیری از سرماخوردگی ندارد. پس مصرف مکمل های ویتامین دی کمکی به پیشگیری از سرماخوردگی نمی کند.
آیا ویتامین E در پیشگیری از سرماخوردگی موثره؟
مطالعات نشون دادند که ویتامین ای می تونه تا اندازه ای در پیشگیری از سرماخوردگی موثر باشه. البته در کنار این فایده نه چندان زیاد باید به عوارض مصرف این ویتامین هم دقت کرد. چون مصرف روزانه دوز بالای ۴۰۰ میلی این ویتامین در درازمدت میتونه با خطر مرگ و میر همراه باشه.
آیا غرغره کردن میتونه در پیشگیری از سرماخوردگی موثر باشه؟
بله، جالبه که بدونید این کار ساده حتی اگه با آب خالی هم انجام بشه میتونه در کم کردن دفعات ابتلا به سرماخوردگی موثر باشه.
آیا مصرف روی(zinc) میتونه در پیشگیری از سرماخوردگی موثر باشه؟
در قسمتهای قبل گفتیم که مصرف زینک فقط اندکی در درمان سرماخوردگی نقش داره. اما در مورد پیشگیری از سرماخوردگی مطالعات نشون دادند که تا اندازه ای موثره، البته در بچه ها و بعد از ۵ ماه مصرف مداوم.
آیا مصرف پروبیوتیکها در پیشگیری از سرماخوردگی موثر است؟
مطاللات نشون دادند که مصرف پروبیوتیکها مثل ماست کفیر می تونه تعداد ابتلای به سرماخوردگی در طول سال رو کم کنه. با توجه به فواید متعدد پروبیوتیکها، استفاده روزانه آنها توصیه میشه.
آیا ورزش کردن در پیشگیری از سرماخوردگی موثر است؟
اگر با شدت متوسط ورزش می کنید، جواب این سوال مثبته اما در مورد اونهایی که حرفه ای ورزش می کنند یا بهرحال مثل خود من به ورزشهای شدید عادت دارند، قضیه متفاوت میشه و ریسک ابتلای به سرماخوردگی بالاتر میره. دلایل متعددی داره، از افت موقت ایمنی بعد از جلسات تمرینی شدید گرفته تا بالا رفتن میزان تهویه ریوی که باعث میشه شما در هر دقیقه حجم بالاتری از هوا رو وارد دستگاه تنفسیتون بکنید که در نتیجه احتمال ورود ویروسها رو هم بیشتر می کنه. چه کار باید کرد؟ همونطور که در قسمتهای قبل گفتم مصرف روزانه ویتامین سی(روزی ۲۰۰ میلیگرم) میتونه این مشکل رو برطرف کنه.
آیا مقدار خواب در ریسک ابتلای به سرماخوردگی تاثیر داره؟
بله. اصولا کمیت و کیفیت خواب روی همه چیز اثر داره. مطالعات نشون دادند که بی خوابی ریسک ابتلا به سرماخوردگی رو تا سه برابر بیشتر می کنه. توصیه می کنم ویدئو زیر رو در مورد خواب در نرم افزار "مدمی" ببینید:
درمان بی خوابی نیاز به آموزش دارد و نه داروی خواب
سیر زمانی سرماخوردگی چگونه است؟
یک تا ۳ روز بعد از مواجهه با فرد سرماخورده، علائم شروع می شوند و بصورت کلی این علائم بین ۳ تا ۱۰ روز بطول می کشند. روز دوم علائم معمولا شدیترین روز سرماخوردگیه و احتمال انتقال اون هم در روز دوم علائم بیشتره.
سالی چند بار سرما خوردگی طبیعی محسوب میشه؟
یادمه که تو دوران نوجوانی سالی سه چهار بار سرما می خوردم، اون زمان تصور می کردم که ایمنی بدنم افت پیدا کرده و به متخصص مراجعه می کردم تا اون رو تقویت کنند!
بچه های زیر سن مدرسه طبیعیه که سالی ۵ تا ۷ بار سرما بخورن، واسه بزرگسالها هم سالی دو تا سه بار طبیعیه.
خوب من قدری بیشتر سرما می خوردم. الان دلیلش رو می دونم: ورزش سنگین و راه پیشگیریش رو هم می دونم(پیشگیری از سرماخوردگی رو در ادامه ببینید).
درمان سرماخوردگی چیست؟
ما پزشکها بهش میگیم درمان علامتی! یعنی برای خود ویروس سرماخوردگی دوا درمون نداریم اما می تونیم علائم شما رو کم کنیم. آنتی بیوتیک هم که البته در سرماخوردگی جایگاهی نداره مگر اینکه سرماخوردگی زمینه رو مهیا کرده باشه تا یک عفونت چرکی(باکتریایی) هم اضافه شده باشه یا به اصطلاح ما روی سرماخوردگی سوار شده باشه که در اونصورت با تجویز پزشک استفاده میشه. در ادامه کل درمانهای علامتی سرماخوردگی رو که علم پزشکی بررسی کرده رو بهتون آموزش میدم.
آیا استامینوفن و بروفن در درمان سرماخوردگی موثرند؟
می دونیم که نه این داروهای مسکن و نه هیچ داروی دیگری سرماخوروگی را درمان نمی کنه. کلا هم منظور ما از درمان، کم کردن علائم ناشی از سرماخوردگیه و با این رویکرد باید بگیم که بله این داروها می تونند تب و بدن درد ناشی از سرماخوردگی رو کاهش بدند اما مصرفشون توی سرماخوردگی اصلا الزامی نیست و اینها نمی تونند طول دوره سرماخوردگی رو کوتاه تر کنند. ضمنا این داروها هیچ تاثیری در کم کردن سرفه ها و آبریزش بینی ندارند.
آیا کرومولین در درمان سرماخوردگی موثر است؟
اسپری، قطره و کپسول اسننشاقی کرومولین در کم کردن علائم سرماخوردگی مثل ترشح و گرفتگی بینی موثر است.
نحوه استفاده از کرومولین سدیم در سرماخوردگی چگونه است؟
در طی دو روز اول سرماخوردگی و در زمان بیداری هر ۲ ساعت. از روز سوم به بعد روزی ۴ مرتبه.
آیا قرصهای سرماخوردگی در درمان سرماخوردگی موثرند؟
این قرصها حاوی یک مسکن(معمولا استامینوفن)، یک آنتی هیستامین، و یک داروی ضد احتقان(دکونژستانت) هستند که شرکتهای دارویی مختلف اونها رو با اسمهایی مثل کلداستاپ، کلداکس، اگزاکلد، سوپر کلد، تاکیفلودک، ادالت کولد و بیولنول کلد عرضه می کنند و تا اندازه ای در درمان علامتی سرماخوردگی موثرند اما طول مدت سرماخوردگی رو کم نمی کنند و می تونن اختلال خواب و خشکی دهان ایجاد کنند، خلاصه اینکه مصرفشون اصلا واجب نیست.
آیا استفاده از اپراتروپیوم بروماید(ipratropium bromide) در درمان سرماخوردگی موثر است؟
اسپری ایپراتروپیوم میتونه ترشحات بینی و عطسه رو کم کنه اما تاثیری روی گرفتگی بینی و سایر علائم سرماخوردگی نداره، ضمنا خون دماغ هم از عوارضشه.
آیا شربت دکسترومتورفان در بهبود سرفه ها موثر است؟
تاثیر شربت دکسترومتورفان در بهبود سرفه ها اندک و کمتر از ۳۵ درصد است.
آیا آنتی هیستامین دکونژستانت در درمان علائم سرماخوردگی موثر است؟
انتی هیستامین دکونژستانت همونطور که از اسمش مشخصه دو جزء داره: آنتی هیستامین+ دکونژستانت. اول از اون جزء دکونژستانت دارو شروع کنم که ۱۰ میلی گرم فنیل افرینه و مطالعات نشون دادند که تاثیرش در حد دارونماست. یعنی انگار آب داده باشی به بیمار 😅 حالا بریم سراغ خود آنتی هیستامین. مطالعات نشون دادند که آنتی هیستامین فقط اندکی در کم کردن علائم سرماخوردگی در یکی دو روز اول بیماری موثره اما به گیجی و اختلال خواب و خشکی دهانی که ایجاد می کنه نمیرزه. نتیجه نهایی: مصرفش توصیه نمیشه.
آیا مصرف ویتامینC در درمان سرماخوردگی موثر است؟
ویتامین C می تونه تا ۱۵ درصد از شدت علائم سرماخوردگی کم کنه. دوز موثرش حداقل ۲۰۰ میلیگرم در روزه. ویتامین سی یه نقش محدود هم در پیشگیری از سرماخوردگی داره که در ادامه خواهم گفت.
آیا بخور در درمان سرماخوردگی موثر است؟
جالبه که بدونید تا الان خیلی روی قضیه بخور مطالعه شده و نتایج منفی بوده اند. یعنی در کمال ناباوری باید بگم که بخور گرم کمکی به درمان علائم سرماخوردگی نمی کنه. تازه بحث رشد بعضی از قارچها در مخازن و خروجی های دستگاه های بخور هم مطرحه که جداگونه بهش خواهیم پرداخت.
آیا کدئین در درمان سرماخوردگی موثر است؟
کدئین در کم کردن سرفه های مزمن تاثیر قابل قبولی دارد اما قادر به کم کردن سرفه های حاد در سرماخوردگی نیست.
آیا روی(zinc) در درمان سرماخوردگی موثره؟
در مورد نقش زینک در پیشگیری از سرما خوردگی در قسمتهای قبل توضیح داده ام. اما در مورد درمان سرماخوردگی تاثیرش بسیار اندکه و به دردسرهاش مثل طعم بد و تهوع نمی ارزه. ضمنا مصرف زینک بصورت اسپری یا قطره بینی می تونه باعث از دست رفتن دائمی حس بویایی هم بشه.
درمان خانگی سرماخوردگی چیست؟
سرما خوردگی معمولا خود بخود خوب میشه اما گاهی باعث سینوزیت میشه. ممکنه عفونت گوش و عفونتریه(ذات الریه) هم ایجاد کنه. پس اولا باید بدونید که چه موقع حتما باید به دکتر مراجعه کنید و چه موقع می تونید توی خونه یه سری کارها رو انجام بدید پس قبل از هر چیز مطلبی را که در بالا با عنوان "آیا سرماخورده ام یا پای یه عفونتهای تنفسی خطرناک در میونه؟" رو مطالعه کنید.
اما درمان خانگی سرماخوردگی:
ببینیداونچه که علم ثابت کرده شما فقط با مصرف عسل و ویتامین سی ممکنه یه کم دوره سرماخوردگی رو کوتاه تر کنید. پس هیچ درمان واضحا موثری برای کوتاه کردن روزهایی که قراره درگیر باشید وجود نداره و به اصطلاح سرماخوردگی باید ضربه خودش رو بزنه! البته اگه به خیر بگذره(تو افراد با ایمنی سالم معمولا به خیر میگذره 😅) می تونه یه تمرین هم واسه سیستم ایمنی به حساب بیاد.
پس شما فقط می تونید علائم سرماخوردگی رو کمتر کنید و نمی تونید دوره بیماری رو کوتاه تر کنید.
برای تب یا بدن درد از استامینوفن ساده استفاده کنید. واسه یه فرد بالغ با جثه معمولی، یه قرص ۳۲۵ میلی چهار تا ۶ بار در روز کافیه(البته اگه منعی واسه مصرف استامینوفن نداشته باشید مثل بیماران کبدی). واسه ترشحات بینی هم از قطره کرومولین سدیم استفاده کنید که دستور استفاده اون رو در قسمتهای قبلی توضیح داده ام. مایعات بیشتری استفاده کنید و استراحت کنید. برای تخلیه ترشحات بینی بهتره تا اونجا که ممکنه فین نکنید و بوسیله دستمال این تخلیه رو انجام بدید.
بجای فین کردن با یک دستمال و با فشار از بیرون بینی خود را تمیز کنید.
درصورتیکه ناگزیر به فین کردن شدید حتما یک سوراخ بینی رو بگیرید و از حداقل فشار استفاده کنید تا ترشحات وارد سینوسهایتان نشوند. فین کردن خصوصا اگر که با فشار انجام بشه باعث میشه ترشحات وارد سینوسها بشن و ریسک سینوزیت رو بالا می بره.
عوارض سرما خوردگی چیست؟
سرماخوردگی معمولی، معمولا عارضه ای در افرادی که اشکالی در سیستم ایمنی ندارند ایجاد نمی کند. اما می تواند زمینه را برای اضافه شدن عفونتهای ثانویه باکتریال تسهیل کند. همچنین می تواند باعث ورود ترشحات بینی به سینوسها بشود و موجب سینوزیت شود(به مطلبی که درباره فین کردن گفتم دقت کنید). در بچه ها هم ممکن است باعث التهاب گوش میانی شود. سرماخوردگی همچنین می تواند در افرادی که به بیماریهای ریوی مثل آسم و COPD دچارند باعث تشدید مشکلات تنفسی شود. سرماخوردگی همچنین می تواند مشکلات قلبی افرادی که به نارسایی قلب دچارند را بیشتر کند.
برونشیت چیست؟
گاهی وقتها سرماخوردگی با برونشیت ادامه پیدا میکنه، یعنی همون ویروسهایی که باعث سرماخوردگی میشوند میتونند یه قدم وارد دستگاه تنفس تحتانی بشن و نایژه ها رو هم درگیر کنند. تو این حالت سرفه ها بیشتره و بیمار بین یک تا سه هفته درگیر سرفه است. خس خس سینه و خلط هم میتونه داشته باشه، یادمون باشه وجود خلط دال بر عفونت چرکی(باکتریایی) نیست و نباید به صرف داشتن خلط آنتی بیوتیک مصرف بشه. البته حدود ۶ درصد موارد برونشیت ممکنه در اثر ویروسهای سرماخوردگی نباشه و بخاطر باکتریها ایجاد شده باشه. یه مورد معروفش سیاه سرفه است که در ادامه توضح میدم.
سیاه سرفه چیست؟
سیاه سرفه عفونت قسمتهای میانی دستگاه تنفسیه. اونم با یه باکتری خاص که بیشتر بچه ها رو درگیر می کنه. البته خوشبختانه بخاطر واکسیناسیون سراسری شیوعش بسیار کم شده ولی هنوز هم هر از گاهی دیده میشه، حتی در افرادی که واکسیناسیون انجام داده اند و بزرگترها. سیاه سرفه مثل یه سرماخوردگی معمولی شروع میشه اما در ادامه فاز اصلی بیماری خودش رو نشون میده که در حقیقت سرفه های بی وقفه هستند، یعنی سرفه هایی که پشت سر هم اتفاق می افتند بدون اینکه بینشون فرصت دم ایجاد بشه. این سرفه ها صدای خاصی را ایجاد می کنند که در ویدئو زیر می تونید ببینید:
[video width="720" height="720" mp4="https://medme.faraad.org/wp-content/uploads/2025/01/سیاه-سرفه.mp4"][/video]
دلیل گلودرد چیست؟
شایعترین دلیل گلودرد، فارنژیت هست یعنی التهاب حلق که در ادامه توضیح میدم. اما گلو درد میتونه بجز فارنژیت، دلایل دیگه ای هم داشته باشه از مشکلات قلبی عروقی(آنژین صدری) تا گوارشی(رفلاکس) تا بیماریهای عصبی عضلانی و اثر فشاری تومورهای مجاور حلق. در ادامه به توضیح فارنژیت می پردازم که همگی بارها و بارها در طول زندگی تجربه اش کرده ایم.
فارنژیت چیست؟
فارنژیت یعنی التهاب حلق. هم دلایل عفونی داره و هم غیر عفونی. بله اگه گلودرد گرفتید الزاما به معنی عفونی شدن بافت حلق شما نیست. دلایل غیر عفونی فارنژیت رو در ادامه می گم. اما فارنژیت عفونی معمولا بخاطر ابتلا به یک عفونت ویروسی یا باکتریایی ایجاد می شه. اغلب دلایل فارنژیت، ویروسی هستند و نیاز به آنتی بیوتیک ندارند. پس اگر گلو درد دارید و هنگام قورت دادن آب دهان گلویتان به درد میاد بیشتر احتمال داره که فارنژیت ویروسی داشته باشید و مصرف آنتی بیوتیک هیچ کمکی به درماش نمی کنه در نهایت این پزشکه که با معاینه گلوی شما متوجه میشه که پای یک عفونت ویروسی در میان است یا چرکی(باکتریایی). در بچه ها بعضی ضایعات پوستی مثل مخملک اگه دیده بشن بنفع گلودرد استرپتوکوکی هست:
اگه مخملک رو دیدید یعنی گلودرد بیمار چرکیه
گلودرد چرکی چیست؟
اگر فارنژیت بخاطر الوده شدن بافت حلق شما با یک باکتری بوجود اومده باشه، شما دچار گلودرد چرکی شده اید. به همون اندازه که مصرف آنتی بیوتییک در فارنژیت ویروسی جایز نیست برعکس در گلودرد چرکی واجبه. چرا؟ ببینید شایعترین میکروبی که باعث گلودرد چرکی می شه اسمش هست استرپتوکوک گروه A. ایشون علاوه بر اینکه حلق شما رو آلوده می کنه و فارنژیت میده میتونه باعث آبسه لوزه، سینوزیت، مننژیت، عفونت گوش میانی و حتی نکروز پوست بشه. تازه کار به اینجا ختم نمیشه اینهایی که گفتم، فقط دردسرهای گسترش این استرپ گروه آ بود، ایشون یک سری عارضه غیر مستقیم هم دارند که بخاطر اشتباه سیستم ایمنیه. عوارض ایمنی فارنژیت چرکی خیلی مهم هستند مثل تب روماتیسمی، گلومرونفریت حاد(التهاب کلیه) و التهاب مفاصل.
بیماری بوسه چیست؟
بیماری بوسه یا "مونونوکلئوز عفونی"بخاطر ابتلا به ویروس "اپشتین بار" ایجاد میشه. چقدر سخت شد! اما جالبه و الیته شایع هم هست. حالا چرا بهش میگیم بیماری بوسه؟ چون شایعترین افرادی که درگیر میشن، جوانهایی هستند که تازه وارد رابطه شده اند و بوسیدن رو تجربه کرده اند. اینها دچار یه گلودرد خیلی شدید میشن که دو تا سه هفته طول میکشه، فرد تب تقریبا شدیدی ممکنه پیدا می کنه و احساس خستگی و بیحالی شدیدی به فرد دست میده. غدد لنفاوی گردنیشون متورم میشه و حتی ممکنه طحالشون هم بزرگ بشه.
دلیل فارنژیت غیر عفونی چیست؟
هوای خشک خصوصا در فصل زمستان یکی از دلایل شایع گلودرد غیر عفونیه. در این حالت شما حال عمومیتون کاملا خوبه و احساس بیماری نمی کنید. یه حالت دیگه "آلرژی بینی" هست. ترشحات آلرژیک بینی با تحریک حلق باعث ایجاد التهاب در اون ناحیه و فارنژیت میشن که البته عفونی نیستند. ترشحات یک سینوزیت عفونی هم می تونند باعث گلودرد بشن.
چرا یک متخصص مغز و اعصاب باید در باره سرماخوردگی بنویسد؟
۱. بسیاری از بیماریهای مغز و اعصاب با یک سرماخوردگی دچار بحران می شوند. از سردردهای میگرنی گرفته که به وضوح تعداد و شدتشان بیشتر می شود تا ام اس و آلزایمر. در مورد آلزایمر، یک سرماخوردگی ساده می تواند عملکرد یک مغز ضعیف شده را بشدت تحت تاثیر قرار دهد.
۲. عفونتهای تنفسی خود می توانند بسیاری از بیماریهای مغز اعصاب را ایجاد کنند. ویروسها به ۳ طریق به سیستم عصبی آسیب وارد می کنند:
* حمله مستقیم به مغز که باعث مننژیت و انسفالیت ویروسی می شود.
* واکنش ایمنی اشتباه بدن به ویروسها که می تواند به سیستم عصبی آسیب برساند و می تواند منجر به بیماریهایی مثل گیلن باره و ام اس شود.
* ایجاد زمینه برای ابتلای به سینوزیت . سینوزیت خود به سه شکل می تواند سلامت مغز را تهدید کند:
الف) انتشار عفونت به ساختارهای مجاور مغز و ایجاد مننژیت، آبسه و ترومبوز عفونی
ب) مشکلات تنفسی حین خواب ناشی از سینوزیت مزمن که منجر به اختلال حافظه می شود.
ج) کم شدن قوه بویایی و تحلیل ثانویه قسمتهای بویایی مغز
۳. سرماخوردگی در تمام دنیا بزرگترین خسارت مالی را هر سال به بشر وارد می کند و جای یک مطلب صحیح و علمی در باره سرماخوردگی در فضای مجازی ایران حقیقتا خالی است. وقتی مطالب علمی غایب باشند، سر و کله مطالب غیر علمی و کوچه بازاری به وفور پیدا خواهد شد که خودش منشا آسیبهای فراوان است. من سالهاست که در حال تمرین و یاد گرفتن "معلمی" هستم، و تلاش می کنم که یک "پزشک آموزگار" باشم، هدفم رشد سواد سلامتی جامعه پیرامونم است. مدتی است که تصمیم گرفته ام که مطالب آموزشیم صرفا محدود به دنیای مغز نباشد و بقیه بدنه طب را هم شامل شود پس شروع کرده ام تا آنچه را که لازم است همگان از طب بدانند به زبان ساده در اختیارشان قرار دهم.
بیوگرافی دکتر فرهاد عمادی نویسنده این مقاله:
دکتر فرهاد عمادی متخصص مغز و اعصاب
